- 1934’lü yıllarda ülkemize girmiş olan turunçgiller, ülkemiz için stratejik bir öneme sahip sektörlerden birisidir. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre dünyada, 2023 yılında, 3 milyon 893 bin 358 ha alanda, 52 milyon 556 bin 927 ton mandarin üretimi yapılmıştır. Türkiye, dünya mandarin üretiminde %5,6 pay almaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK) verilerine göre 2023 yılında ülkemizde 2 milyon 952 bin 775 ton mandarin üretimi gerçekleşirken, geçtiğimiz yıl bu rakam 1 milyon 988 bin tona inmiştir.
- Mandarinin yayılma alanını sınırlayan en önemli etmen düşük sıcaklıklardır. Gerek düşük sıcaklıklar gerekse yüksek sıcaklıklar mandarinde meyve verimliliği ve kalitesini birinci derecede etkilerken, Adana en fazla mandarin üretimi yapılan ilimizdir. 867 bin 093 ton ile ülkemiz mandarin üretiminde ilk sırada yer alan Adana’yı, 512 bin 233 ton ile Hatay izlemektedir.
- Türkiye’nin turunçgil tüketimi 2022/23 pazarlama yılında 2,5 milyon ton civarında gerçekleşmiştir. Toplam turunçgil tüketiminin %37’si mandalina, %33’ü portakal, %26’sı limon ve %4’ü greyfurta aittir. Toplam turunçgil tüketiminde son 5 sezon içerisinde %4 azalma görülmekle birlikte, en fazla azalma %25 ile portakal tüketiminde gerçekleşmiş, limon tüketiminde ise %29 artış gözlenmiştir.
- Türkiye’de 2023/24 pazarlama yılında 2,1 milyon ton turunçgil ihracatı gerçekleşmiştir. Bu ihracatın %49’u mandalina, %32’si limon, %13’ü portakal ve %6’sı greyfurtdan karşılanmaktadır. Son 5 yıllık veriler incelendiğinde toplam turunçgil ihracatında %28, limonda %65, mandalinada %37 artış görülürken, greyturtda %30, portakal ihracatında %10 oranında azalma görülmektedir. Bir önceki pazarlama yılına göre ise toplam turunçgil ihracatında üretimdeki artışa bağlı olarak %21 artış görülmektedir.
Turunçgiller; portakal, mandalina, limon, altıntop, turunç gibi ekonomik değeri yüksek çeşitleri içeren, subtropik iklim isteği olan bir bitki topluluğudur. Turunçgiller, dünyada en fazla yetiştiriciliği yapılan, üretim ve ihracatı her geçen yıl artan, içerdiği C vitamini ve antioksidanlar nedeniyle sağlık açısından faydalı olan önemli bir meyve grubudur. Mandarin, Rutaceae familyasının Aurantioideae alt familyasının Citrus cinsi içerisinde yer almakta olan bir türdür. Mandarin çeşitlerinin; kolay soyulmaları, pazarlama kolaylıkları, soğuğa diğer turunçgil türlerine göre dayanıklı olmaları, farklı dönemlerde olgunlaşan çeşitlerin bulunması, çekirdeksiz çeşitlerin bulunması ve çekirdeksiz çeşitlere olan talebin artması nedeniyle önemi ve ticareti gün geçtikçe artmaktadır.
Turunçgillerin anavatanı Güneydoğu Asya’nın tropik ve semitropik bölgeleridir. Mandarinin Avrupa’ya getirilmesi diğer turunçgil türlerine göre daha sonra olmuştur. Güneydoğu Asya’da mandarin yetiştiriciliğinin M.Ö. 12. yüzyıla dayandığı bildirilmektedir. 1805 yılında İngilizler tarafından Malta Adasına getirilen mandarinin, asıl gelişimini Akdeniz Bölgesinde gösterdiği bildirilmektedir. Mandarinin diğer turunçgil türlerine göre soğuklara daha dirençli olması geniş bir adaptasyon yeteneği sağlamıştır. Çöl iklimi, semi tropik ve subtropik iklimlerde yetiştirilebilmektedir. Ancak bazı çeşitler kaliteli ürün için belli iklimleri istemektedir. Turunçgillerin yetiştiriciliği dünyada 40° kuzey enlemi ile 40° güney enlemi arasında ekvatorun sıcak-nemli ikliminden sıcak subtropik ve hatta serin subtropik iklimlere kadar yapılmaktadır. Bununla beraber ticari çeşitlerin çoğu kaliteli bir şekilde ancak subtropik iklim koşullarında yetiştirilebilmektedir. Tropik ve semitropik bölgelerde meyvelerin iç ve dış renklenmesi iyi olmamakta ve aroma yetersiz kalmaktadır. Bu çerçevede kaliteli sofralık üretim Türkiye’nin de içerisinde bulunduğu subtropik bölgelerde yapılmakta, diğer bölgelerdeki üretim genellikle meyve suyu sanayisine yönelik olmaktadır.
Hodgson (1961) mandarinleri dört grup altında toplamıştır.
- Satsuma grubu (Citrus unshiu Marc.) (Owari, Claussellina, Okitsu Wase, Miyagawa Wase vb.)
- Akdeniz mandarini (Citrus deliciosa) (Yerli mandarin, Apireno vb.)
- King mandarini (Citrus nobilis ) (King)
- Normal mandarinler (Citrus reticulata Blanco) (Klemantin, Lee, Nova, Fortune, Lee vb.)
Tür, çeşit, ekolojik ortam ve iklim gibi faktörlere göre farklılık gösteren turunçgillerin bileşimleri özellikle karbonhidrat olmak üzere mineral maddelerce ve diyet lif içeriği bakımından önemli bir kaynaktır. Turunçgillerin insan beslenmesindeki yeri dikkate alındığında özellikle C vitamini açısından oldukça zengin bir kaynak olduğu görülecektir. Özellikle meyveden meyve suyu ve konsantre üretim aşamalarında uygulanan ısıl işlemlerden dolayı ürünün C vitamini içeriğinde önemli miktarda azalmalar olabilmektedir. A vitamini bakımından mandarin meyvesi (420 IU / 100 g) portakal meyvesine (200 IU / 100 g) oranla daha zengin bir kaynaktır. Ancak turunçgillerde bulunan A vitamini olmayıp A vitaminin ön maddesi olan karotenoitler bulunmaktadır. Karotenoitler vücutta A vitamini formuna dönüştürülmektedir. Turunçgiller, özellikle son yıllarda sağlıklı beslenmedeki önemleri daha fazla anlaşılan diyet lifler bakımından da önemli bir kaynaktır. Diğer meyvelerde olduğu gibi turunçgillerde de diyet lifler özellikle meyve kabuğunda meyve etine oranla daha yüksek miktardadır. Taze turunçgil kabuklarında ortalama miktarı %2.47-2.49 seviyesinde olan diyet lif, meyve etinde %1.30-1.32 seviyelerindedir. Bu durum turunçgil kabuklarından yapılan ürünlerin (kabuk reçeli) diyet lifçe zengin bir kaynak olduğunu göstermektedir. Turunçgiller, içermiş olduğu besin maddeleri bakımından gerek beslenme gerekse de sağlık açısından önemli gıdalardandır. Turunçgil meyveleri ve bu meyvelerden üretilen meyve sularının tüketimlerinin sağlıklı insan beslenmesi için önemi büyüktür. Özellikle son yıllarda ülkemizde de giderek artmakta olan dengesiz beslenme probleminin önlenmesinde turunçgillerin günlük diyette yer alması oldukça önemlidir. Turunçgiller özellikle C vitamini, folik asit, karotenoit (provitamin A), demir, fenolik maddeler gibi bileşenlerce zengin meyvelerdendir.
Türkiye, dünya mandarin üretiminde %5,6 pay almaktadır
1934’lü yıllarda ülkemize girmiş olan turunçgiller, ülkemiz için stratejik bir öneme sahip sektörlerden birisidir. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre dünyada, 2023 yılında, 3 milyon 893 bin 358 ha alanda, 52 milyon 556 bin 927 ton mandarin üretimi yapılmıştır. Türkiye, dünya mandarin üretiminde %5,6 pay almaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK) verilerine göre 2023 yılında ülkemizde 2 milyon 952 bin 775 ton mandarin üretimi gerçekleşirken, geçtiğimiz yıl bu rakam 1 milyon 988 bin tona inmiştir.
Mandarin ülkemizde 5 bölgede yetiştirilmektedir. Akdeniz, 1 milyon 757 bin 404 ton ile mandarin üretiminde açık ara lider konumdayken, Ege, 197 bin 378 ton ile ikinci sırada yer almaktadır. Batı Marmara, Doğu Karadeniz ve Batı Karadeniz bölgelerimizde de ekonomik anlamda mandarin yetiştiriciliği yapılmaktadır.
Mandarinin yayılma alanını sınırlayan en önemli etmen düşük sıcaklıklardır. Gerek düşük sıcaklıklar gerekse yüksek sıcaklıklar mandarinde meyve verimliliği ve kalitesini birinci derecede etkilerken, Adana en fazla mandarin üretimi yapılan ilimizdir. 867 bin 093 ton ile ülkemiz mandarin üretiminde ilk sırada yer alan Adana’yı, 512 bin 233 ton ile Hatay izlemektedir. Mersin 324 bin 479 ton ile mandarin üretiminde üçüncü sırada bulunurken, İzmir 156 bin 470 ton ile dördüncü sırada yer almaktadır.
Mandarin çeşitleri
Ülkemizde yetiştirilen mandarin çeşitleri toplam turunçgil üretimimizin yaklaşık %40’ını oluşturmaktadır. Türkiye’de üretimi yapılan başlıca mandarin çeşitleri şöyledir:
Okitsu Wase: Genel olarak Satsuma mandarini özelliği taşımakla birlikte, meyveleri oldukça büyük ve yuvarlak-basıktır. Meyve kabuğu Owari’ye göre daha az pürüzlü ve parlaktır. Kabuk meyve etine göreceli olarak daha sıkı bağlıdır. Ağaçları güçlüdür. Genç dallarında küçük dikenler mevcuttur. Daha sonra bu dikenler azalır. Çekirdeksiz bir çeşittir. Halen ülkemizde üretilen turunçgil çeşitleri arasında en erkencilerdendir. Owari’den 3-5 hafta daha erkenci olup, Eylül sonu-Ekim başında olgunlaşır.
Miho Wase: 1940 yılında Okitsu Wase mandarin çeşidi ile aynı dönemde nuseller çöğür olarak elde edilmiştir. Meyve rengi dönüşümünün yavaşlığı dışında Okitsu Wase ile meyve özellikleri benzer olmasına karşın, son zamana kadar ticari ölçüde gelişememiştir. Ağaçları Okitsu Wase mandarin çeşidine göre daha güçlü gelişmektedir. Satsuma Owari mandarininde daha erkenci ve üstün kaliteli meyvelere sahiptir.
Satsuma Owari: Ülkemizde Satsuma mandarini adıyla bilinen Owari çeşidi ilk defa Japonya’dan Batum yolu ile Doğu Karadeniz Bölgesine gelmiş ve buradan Ege Bölgesi ve diğer bölgelere yayılmıştır. Meyve kabuğu hasat döneminde açık sarı-portakal renginde ve hafif pürüzlüdür. Kabuğun meyve etine bağlılığı gevşektir. Depolamaya ve taşımaya elverişli bir çeşittir. Olgunlaştıktan sonra kabuğun meyve etinden ayrılması yani puflaşmaya eğilimi oldukça fazladır. Meyveler orta büyüklükte, basık şekillidir. Meyve eti koyu portakal rengindedir. Meyveleri; aromalı, yüksek kaliteli ve çekirdeksizdir. Verimli bir çeşit olup, düzenli meyve verir. Ağaçlar yayvan taçlı olup, düşük sıcaklıklara çok dayanıklıdır. Erkenci bir çeşittir. Ekim ayı ortası ile Kasım ayı başında olgunlaşır.
BATEM İncisi: Turunçgillerde Aşı Gözü Seleksiyon-Sertifikasyonu ve Çeşit Geliştirme Projesi” kapsamında ülkemizde seleksiyon yoluyla elde edilmiş ve 2011 yılında tescil edilmiştir. Satsuma Owari mandarin çeşidinden seleksiyon yoluyla geliştirilen bu çeşidin meyve kabuğu daha ince, meyveleri basık şekilli, orta sulu ve çekirdeksizdir. Satsuma Owari mandarini gibi hasat zamanı meyve rengi sarı yeşildir. Ekim ayı ortasında olgunlaşır, erkenci bir çeşittir. Satsuma Owari mandarini ağaçlarına kıyasla ağaç tacı daha sarkık büyüme eğilimindedir.
BATEM Yıldızı: Turunçgillerde Aşı Gözü Seleksiyon-Sertifikasyonu ve Çeşit Geliştirme Projesi” kapsamında ülkemizde seleksiyon yoluyla elde edilmiş ve 2011 yılında tescil edilmiştir. Satsuma Owari mandarin çeşidinden seleksiyon yoluyla geliştirilen bu çeşidin meyve kabuğu ince olup çok sulu, iri ve çekirdeksiz meyvelere sahip bir çeşittir. Satsuma Owari mandarini gibi hasat zamanı meyve rengi sarı yeşildir. Ekim ayı ortasında olgunlaşır, erkenci bir çeşittir. Ağaçları yayvan gelişim göstermektedir.
Klemantin (Clementine): Meyve kabuğu koyu portakal-kırmızımsı renkli, hafif pürüzlü görünümdedir. Kabuğun meyve etine bağlılığı orta sıkıdır. Diğer mandarin çeşitleri kadar puflaşma göstermez. Meyveleri hafif basık ile yuvarlak arasında, bazen boyunludur. Meyve eti koyu portakal renginde gevrek, sulu ve aromalıdır. Tozlayıcı çeşit kullanılıp kullanılmamasına göre çekirdek sayısı değişebilir. Verimli bir çeşittir. İyi ve düzenli verim elde edebilmek için bahçe içerisine yeterli miktarda tozlayıcı çeşit konulması veya çiçeklenme döneminde hormon kullanılması gerekir. Ağacı orta büyüklükte, dikensiz, sık yapraklıdır. Soğuklara oldukça dayanıklıdır. Klemantin mandarini, orta-erkenci bir çeşit olup, meyveleri Ekim ayı sonu ile Kasım ayı başlarında olgunlaşır.
BATEM Göral: Turunçgillerde Aşı Gözü Seleksiyon-Sertifikasyonu ve Çeşit Geliştirme Projesi” kapsamında ülkemizde seleksiyon yoluyla elde edilmiş ve 2011 yılında tescil edilmiştir. Klemantin mandarini çeşidinden seleksiyon yoluyla geliştirilen bu çeşit daha ince kabuklu, daha iri meyveli ve yüksek verimli olması ile Klemantin mandarininden farklı olarak bulunmuştur. Meyveleri koyu turuncu renkli olup Kasım ayı içerisinde olgunlaşır.
Fremont: Fremont mandarini; Klemantin ve Ponkan mandarinlerinin melezlenmesi sonucu elde edilmiştir. Meyve kabuğu kırmızımsı-portakal renkli, parlak ve düzgündür. Kabuk meyve etine sıkı bağlıdır. Taşıma ve depolamaya elverişlidir. Meyveleri yuvarlak şekillidir. Çok çekirdekli ve periyodisiteye eğilimi olan bir çeşittir. Çok verim yılında fazla meyve tutması nedeniyle meyveler küçük olduğundan seyreltme yapılmalıdır. Ağacı genellikle kuvvetlidir ve dikine büyür. Orta erkenci bir çeşittir. Olgunlaşma zamanı Aralık-Ocak aylarıdır.
Nova: Nova mandarini; Klemantin mandarini ve Orlando tanjelonun melezlenmesi sonucu elde edilmiştir. Meyve kabuğu parlak portakal renkli ve hafif pürüzlüdür. Kabuk meyve etine sıkı bağlıdır. Meyveler hafif basık şekillidir. Meyve eti koyu portakal renginde, sulu ve lezzetlidir. Meyve kalitesi yüksektir. Çekirdekli bir çeşittir. Periyodisiteye eğilimi azdır. Olgunlaşma zamanı Kasım-Aralık aylarıdır. Meyveler ağaç üzerinde oldukça uzun süre kalabilir.
Minneola tanjelo: Duncan altıntopu ile Dancy mandarininin melezlenmesi sonucu elde edilmiştir. Meyvesi olgunluk döneminde koyu portakal renkli, parlak ve düzgün kabukludur. Kabuk, meyve etine orta derecede sıkı bağlıdır. Taşımaya ve depolamaya elverişlidir. Meyve hafif uzun ve belirgin olarak boyunludur. Meyve eti portakal renginde, yumuşak sulu ve hafif 14 ekşidir. Ağacı kuvvetli ve geniş taçlıdır. Yaprakları geniş ve sivri uçludur. Soğuklara oldukça dayanıklıdır. Orta mevsim çeşididir. Ocak-Şubat aylarında olgunlaşır.
Yerli Mandarin: Yerli mandarinin, Ülkemize doğu Ege adaları ile Filistin’den geldiği sanılmaktadır. Meyve kabuğu sarı-portakal renkli, hafif pürüzlüdür. Kabuk meyve etine zayıf bağlıdır. Meyveler çok çabuk puflaşma eğilimindedir. Depolamaya ve taşımaya elverişli değildir. Meyveleri yuvarlak-basık şekildedir. Meyve eti sarı-portakal renginde, sulu, kendine has aromalı, lezzetli ve yüksek kalitelidir. Meyvede çok çekirdek bulunması pazar talebini azaltmaktadır. Çok verimli olmasına rağmen, mutlaka yakın periyodisite gösterir. Orta mevsim çeşidi olup, genelde Aralık sonu, Ocak ayı başlarında olgunlaşır. Olgunlaşma sonrasında dökümlere son derece hassastır.
Ertuğrul Bey: Meyve başına ortalama 18-20 adet çekirdeğe sahip olan Yerli mandarin (Bodrum) mandarininden mutasyon ıslahı yoluyla elde edilmiş ticari çekirdeksiz bir çeşittir. Ertuğrul Bey mandarini kendine özgü aroması ve meyve başına ortalama 0,80-1,00 adet çekirdek sayısı ile üstün özellikli bir mandarin çeşididir. Yerli mandarin çeşidine göre puflaşma eğilimi nispeten daha azdır. İnce kabuklu, kolay soyulan meyvelere sahiptir. Aralık-Ocak aylarında hasat edilmektedir.
Fortune: Klemantin mandarini ile Orlando tanjelo melezidir. Ağaçları güçlü, orta büyüklükte ve verimlidir. Ağaç yapısı yuvarlaktır ve hızlı büyüme eğilimi vardır. Meyvesini genelde ağaç tacının etek dallarında ve içeride oluşturur. Meyveleri orta büyüklükte veya küçüktür. Soğuğa karşı dayanıklı bir çeşittir. Meyve iç olgunluğa, dış olgunluktan daha çabuk ulaşır. Çekirdekli bir çeşittir. Kabuğun meyve etine bağlılığı orta, koyu turuncudur. Periyodisite göstermez. Orta-geççi bir çeşit olup, Mart-Nisan aylarında olgunlaşır.
Murcott: Orijini konusunda belirsizlikler olmakla beraber, Fas’da Murcott çeşidinin tohumundan elde edildiği yönünde kuvvetli bilgiler vardır. Fakat bir melez veya şans çöğürü olduğu da tartışılmaktadır. Bazı araştırıcılar Murcott tangor x Klemantin mandarini melezlemesi sonucu oluşmuş bir çeşit olduğuna inanmaktadır. Ağaçları yüksek verimli ve tozlama olmadan yüksek bir meyve tutumu gösterir. Yüksek kalitede meyve vermektedir. Periyodisiteye eğilimlidir, bununla birlikte seyreltmeye iyi cevap veren bir çeşittir. Meyve iriliği Nova’dan biraz küçüktür. Olgunlaşma dönemi Ocak-Şubat aylarıdır.
Toplam turunçgil tüketiminin %37’si mandalina
Türkiye’nin turunçgil tüketimi 2022/23 pazarlama yılında 2,5 milyon ton civarında gerçekleşmiştir. Toplam turunçgil tüketiminin %37’si mandalina, %33’ü portakal, %26’sı limon ve %4’ü greyfurta aittir. Toplam turunçgil tüketiminde son 5 sezon içerisinde %4 azalma görülmekle birlikte, en fazla azalma %25 ile portakal tüketiminde gerçekleşmiş, limon tüketiminde ise %29 artış gözlenmiştir.
2022/23 pazarlama yılında kişi başına turunçgil tüketimi 30,2 kg, portakal tüketimi 9,7 kg, mandalina tüketimi 10,7 kg, limon tüketimi 7,5 kg, greyfurt tüketimi 1,0 kg olarak gerçekleşmiştir. Kişi başına toplam turunçgil tüketiminde son 5 sezon içerisinde önemli bir değişiklik olmazken, limon haricinde tüm türlerin kişi başı tüketiminde azalma görülmektedir.
Turunçgiller grubunda en fazla mandalina ihraç ediliyor
Narenciye üretimi ve ticareti, bir dizi uzmanlık alanında çalışan çok sayıda kişiye istihdam sağlarken, ürünlerin uzun süreli muhafaza özellikleri, ticaretin sürdürülebilirliğini artırarak yıl boyunca istikrarlı bir tedarik sağlamaktadır. Bu durum, narenciye endüstrisinin tarım, lojistik, gıda teknolojisi ve ticaret gibi çeşitli alanlarda uzmanlaşmış profesyoneller için öğrenim ve kariyer fırsatları sunan bir sektör haline gelmesine katkıda bulunmaktadır.
Turunçgil ihracatı, Türkiye yaş meyve sebze ihracatında önemli bir paya sahiptir. 2024 yılı Ocak-Ekim ayları yaş meyve sebze ihracat rakamlarına göre; Türkiye toplam yaş meyve sebze ihracat miktarının %35’i turunçgil, %34‘ü taze meyve ve %31’i taze sebze ihracatını oluşturmaktadır. Adana Turunçgil Üreticileri Birliği (ADATÜB), 2023-2024 Üretim Sezonu Değerlendirme Raporu’na göre; ihracat pazarlarındaki barış ortamının bozulması ve ekonomik belirsizlikler üreticilerin satışlarını olumsuz etkilemektedir. Ana ihracat pazarı olan Rusya’daki savaş hali ve Rus para birimi olan rublenin değer kaybı ile ihracatçıların artan masraflarının yanında krediye ulaşımda yaşadıkları zorluklar sektörü sıkıntıya düşürmektedir. Türkiye’de 2023/24 pazarlama yılında 2,1 milyon ton turunçgil ihracatı gerçekleşmiştir. Bu ihracatın %49’u mandalina, %32’si limon, %13’ü portakal ve %6’sı greyfurtdan karşılanmaktadır. Son 5 yıllık veriler incelendiğinde toplam turunçgil ihracatında %28, limonda %65, mandalinada %37 artış görülürken, greyturtda %30, portakal ihracatında %10 oranında azalma görülmektedir. Bir önceki pazarlama yılına göre ise toplam turunçgil ihracatında üretimdeki artışa bağlı olarak %21 artış görülmektedir.
2023/24 pazarlama yılında Türkiye turunçgil ihracatında Rusya, Irak, Ukrayna, Romanya ve Polonya’nın önde gelen ülkeler olduğu görülmektedir. Son dönemde Çin, Mısır, Fas gibi ülkelerin de hedef pazarları arasında bu ülkeler yer almaktadır. Turunçgil ihracatında tercih edilen çeşitlerin üretiminin artırılması ile ürünlere işlenerek katma değer yaratılması yoluyla ihracat desteklenmeli ve mevcut pazarların korunması sağlanmalıdır.
Kaynaklar
www.fao.org Erişim Tarihi: 28.10.2025
www.tuik.gov.tr Erişim Tarihi: 28.10.2025
Türkiye’de Mandalina Piyasasının Ekonomik Analizi ve Pazarlama Marjları, Nur ERTEK, Vedat DAĞDEMİR, Atilla KESKİN, Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 2020.
MANDARİN YETİŞTİRİCİLİĞİ, Dr. Ertuğrul TURGUTOĞLU, TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI TARIMSAL ARAŞTIRMALAR VE POLİTİKALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ BATI AKDENİZ TARIMSAL ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ, 2020.
Ürün Raporu TURUNÇGİLLER 2024, Eda AYGÖREN, TARIM REFORMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TARIMSAL EKONOMİ VE POLİTİKA GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ.