Ortadoğu’da tırmanan gerilim ve Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat kısıtlamaları, küresel tedarik zincirini sarsarak Türkiye’deki gübre fiyatlarını yüzde 8 ile 55 aralığında artırdı. Artan maliyetler nedeniyle gübre kullanımını azaltmak zorunda kalan çiftçiler, “düşük rekolte” ve “yüksek maliyet” ikilemiyle karşı karşıya.
Krizin Analizine Bakış
Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) temsilcileri, fındık üreticileri ve tarladaki çiftçiler gübre fiyatlarında yaşanan fahiş artış ve buna bağlı olarak beklenen rekolte kaybı ile gıda zammı riski ile karşı karşıyalar.
Başta Karadeniz fındık bahçeleri olmak üzere tüm Türkiye tarım arazilerinde ve küresel ölçekte Hürmüz Boğazı hattında Mart sonu itibarıyla belirginleşen ve önümüzdeki hasat dönemlerini etkileyecek olan süreçte ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hamleleriyle tırmanan savaşın Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatı %33 oranında daraltması ve doğalgaz maliyetlerinin yükselmesine neden oluyor. Üretim maliyetinin %90’ını oluşturan doğalgaza bağımlılık ve lojistik krizin birleşmesiyle üre gübresinin tonu 482 dolardan 750 dolara çıkarak fiyatlara yansıdı. Üreticiler de krizin ne kadar süreceği ve fiyatlar konusundaki belirsizlikler nedeni ile maliyet baskısı ile karşı karşıya kaldılar.
Küresel Tedarik Zinciri ve %33’lük Daralma
Hürmüz Boğazı üzerinde yoğunlaşan savaş riskleri, küresel gübre arzında yaklaşık yüzde 33’lük bir daralmaya yol açtı. Gübre üretiminin temel girdisi olan doğalgaz fiyatlarındaki hareketlilik, artışı tetikleyen ana unsur oldu. Şubat sonunda 482 dolar olan Ortadoğu çıkışlı üre gübresi, Mart sonunda 750 dolara fırlayarak %56’lık bir artış kaydetti.
Türkiye’de Gübre Fiyatları Ne Durumda?
TZOB Yönetim Kurulu Üyesi Arslan Soydan’ın verilerine göre, savaş sonrası Türkiye iç pazarında tablo şu şekilde:
| Gübre Türü | Artış Oranı | Güncel Fiyat (Yaklaşık) |
| Amonyum Nitrat | %40 | 23.000 TL / Ton |
| Amonyum Sülfat | %50 | 22.000 TL / Ton |
| Genel Ortalama | %8 – %55 | Değişken |
İlk Darbe Fındık Üreticisine: Verim Düşebilir
Özellikle Karadeniz bölgesinde fındık bahçelerinin gübreleme dönemine denk gelen bu artış, üreticiyi zor durumda bıraktı. TZOB Trabzon Ortahisar Ziraat Odası Başkanı Mustafa Bekar, çiftçinin maliyetleri düşürmek için gübre kullanımını azalttığını ve bu durumun rekolte kaybına yol açabileceği konusunda uyardı.
Tüketiciyi Ne Bekliyor? Sebze ve Meyveye Zam Yolda
Gübredeki fiyat artışının doğrudan mutfak masraflarına yansıyacağı öngörülüyor. Arslan Soydan, “Gübredeki artış, en az zam oranı kadar meyve ve sebze fiyatlarına yansıyacaktır. Bu durum hem tarla hem de bahçe ürünlerinde yukarı yönlü bir fiyat baskısı oluşturuyor,” değerlendirmesinde bulundu.
Hükümetten Vergi Hamlesi: Fiyat dalgalanmalarının etkisini azaltmak amacıyla bazı gübre türlerinde gümrük vergisi oranları sıfırlandı. Bu adımın, çiftçinin üzerindeki maliyet yükünü bir nebze de olsa hafifletmesi bekleniyor.
Tarım sektöründeki bu gelişmeleri ve gıda fiyatlarındaki olası değişimleri yakından takip etmeye devam edeceğiz.
